Ακυρες και αντισυνταγματικές έκρινε το ΣτΕ τις αποφάσεις της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής Δήμων και Περιφερειών

 

Καταρρίπτει πλήρως η καθαρογραμμένη απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς περί δήθεν σύννομης νομοθέτησης του τέως υπουργού Εσωτερικών, Τάκη Θεοδωρικάκου, που υιοθέτησαν οι διάδοχοί του στο υπουργείο Εσωτερικών κ.κ. Βορίδης και Πέτσας. Ως εκ τούτου, άκυρες κρίνονται οι αποφάσεις της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής από 1η Δεκεμβρίου 2022.

Με συντριπτική πλειοψηφία –19 υπέρ των προσφευγόντων και 2 κατά– η Ολομέλεια του ΣτΕ, ακυρώνει την υπερενισχυμένη εκπροσώπηση στην παράταξη του δημάρχου εντός της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, αφ’ ετέρου μεταβίβαζαν αρμοδιότητες από το Δημοτικό Συμβούλιο στις δυο αυτές Επιτροπές.

Αλληλένδετες οι παρεμβάσεις Θεοδωρικάκου

Στην καθαρογραμμένη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ αυτές οι δυο αλλαγές αναφέρονται ως «βασικές» και «αλληλένδετες» μεταξύ τους. Κι αυτό γιατί, οι διατάξεις του Ν. 4623/2019 μετέβαλαν αφ’ ενός «τον τρόπο συγκροτήσεως της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι σε αυτές η πλειοψηφία θα ανήκει στην παράταξη με την οποία εξελέγη ο Δήμαρχος». Αφ’ ετέρου, οι διατάξεις του Ν. 4623/2019 όριζαν ότι από το δημοτικό συμβούλιο μεταβιβάζονται στην Οικονομική Επιτροπή «αποφασιστικές αρμοδιότητες σημαντικού οικονομικού αντικειμένου» και στην Επιτροπή Ποιότητας Ζωής «η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων που αφορούν την κυκλοφορία».

Οι μεταφερόμενες αρμοδιότητες στην Οικονομική Επιτροπή

Να υπενθυμίσουμε ότι με τις διατάξεις του τέως υπουργού Εσωτερικών, Τ. Θεοδωρικάκου στην Οικονομική Επιτροπή είχαν μεταφερθεί αρμοδιότητες όπως η απόφαση επί του ετήσιου προγράμματος προσλήψεων προσωπικού κάθε κατηγορίας, η τροποποίηση έως 5% του φυσικού ή οικονομικού αντικειμένου συμβάσεων, η διαγραφή χρεών οφειλετών του Δήμου, η απευθείας ανάθεση δημοσίων συμβάσεων σε νομικά πρόσωπα και δημοτικές επιχειρήσεις κατά το άρθρο 12 του Ν. 4412/2016, η χρηματοδότηση των κοινωφελών επιχειρήσεων, η έγκριση των προϋπολογισμών των νομικών προσώπων και επιχειρήσεων του Δήμου κ.ά.

Με σκοπιμότητα

Αποδεχόμενη η Ολομέλεια του ΣτΕ το «γενικό τεκμήριο αρμοδιότητας», που ανήκει στο δημοτικό συμβούλιο, κρίνει ότι με τις διατάξεις Θεοδωρικάκου «ο νομοθέτης απέβλεψε στη μεταφορά ορισμένων εκ των εξ ορισμού σημαντικών αρμοδιοτήτων του δημοτικού συμβουλίου σε άλλα έμμεσα συλλογικά όργανα του Δήμου, με παράλληλη μεταβολή του τρόπου συγκροτήσεως των τελευταίων, προκειμένου να εξασφαλίσει σε αυτά την πλειοψηφία της παρατάξεως με την οποία εξελέγη ο Δήμαρχος».

Επεμβαίνοντας στην βούληση των εκλογέων

Η αντισυνταγματικότητα, λοιπόν, των διατάξεων Θεοδωρικάκου έγκειται στο γεγονός ότι «η νομοθετική μεταβολή έλαβε χώρα αμέσως μετά τη διεξαγωγή των εκλογών και μάλιστα σε χρόνο κατά τον οποίο είχαν ήδη εξαχθεί τα εκλογικά αποτελέσματα» και με αυτόν τρόπο «μεταβλήθηκε εκ των υστέρων το πλαίσιο ασκήσεως του κατοχυρούμενου στο Σύνταγμα δικαιώματος εκλογής των αρχών των ΟΤΑ», αναφέρει η καθαρογραμμένη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ. Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι «κατά τον χρόνο ψηφίσεως των σχετικών διατάξεων, δεν είχε δοκιμασθεί στην πράξη η εφαρμογή του συστήματος της απλής αναλογικής που εισήχθη με τον ν. 4555/2018 στη διοίκηση των δήμων, προκειμένου να δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, αναγόμενους στην ομαλή λειτουργία αυτών, η τόσο σοβαρή και έντονη επέμβαση του νομοθέτη στη θέληση των εκλογέων, με την εφαρμογή των επίδικων ρυθμίσεων και κατά την τρέχουσα δημοτική περίοδο».

Όπως αναφέρεται στην καθαρογραμμένη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ ακυρώνεται:

«Για τους λόγους αυτούς, οι προαναφερθείσες ρυθμίσεις, καθ’ ό μέρος καταλαμβάνουν τη δημοτική περίοδο που διανύεται μετά τις εκλογές που διενεργήθηκαν στις 26 Μαΐου και 2 Ιουνίου 2019, έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις των άρθρων 5 (παρ. 1), 52 και 102 (παρ. 2) του Συντάγματος», αναφέρεται στην καθαρογραμμένη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ.

Για την δε ισχύ της απόφασης, η Ολομέλεια του ΣτΕ ορίζει ως «χρόνο ενάρξεως των αποτελεσμάτων της ακυρώσεως την προηγουμένη της δημοσιεύσεως της παρούσας αποφάσεως». Η ημέρα δημοσίευσης της απόφασης είναι η 2α Δεκεμβρίου, άρα η απόφαση έχει ισχύ από την 1η Δεκεμβρίου 2022.

ΣτΕ Ολομ. 2377/2022 

Πρόεδρος: Δ. Σκαλτσούνης, Πρόεδρος ΣτΕ

Εισηγητής: Β. Ανδρουλάκης, Σύμβουλος Επικρατείας 

 

Διατάξεις μεταβάλλουσες τη συγκρότηση της οικονομικής επιτροπής και επιτροπής ποιότητας ζωής των δήμων είναι σύμφωνες με το Σύνταγμα. Δεν είναι όμως κατά το μέρος που καταλαμβάνουν την αμέσως επόμενη των εκλογών περίοδο.

Με την απόφαση 2377/2022 της Ολομέλειας κρίθηκε ότι οι διατάξεις των ν. 4623/2019 και 4625/2019 με τις οποίες θεσπίσθηκαν αλλαγές στον τρόπο συγκροτήσεως της οικονομικής επιτροπής και της επιτροπής ποιότητας ζωής των δήμων, καθώς και των διοικητικών συμβουλίων δημοτικών νομικών προσώπων (Δ.Ε.Υ.Α. κ.λπ.), προκειμένου στα όργανα αυτά να υπάρχει πλειοψηφία της παρατάξεως του δημάρχου, α) καθ’ ό μέρος δεν καταλαμβάνουν την αμέσως επόμενη των εκλογών της 26ης Μαΐου 2019 και της 2ας Ιουνίου 2019 δημοτική περίοδο, δεν είναι αντίθετες σε κάποια συνταγματική ή υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη ή αρχή, και β) καθ’ ο μέρος όμως καταλαμβάνουν τη δημοτική περίοδο που διανύεται μετά τις εκλογές της 26ης Μαΐου και της 2ας Ιουνίου 2019, ο νομοθέτης παρενέβη, αμέσως μετά τη διεξαγωγή των εκλογών στη λειτουργία των Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού, επιφέροντας δύο βασικές αλλαγές στο υφιστάμενο σύστημα, οι οποίες είναι μεταξύ τους αλληλένδετες: αφενός μετέβαλε τον τρόπο συγκροτήσεως της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι σε αυτές η πλειοψηφία θα ανήκει στην παράταξη με την οποία εξελέγη ο Δήμαρχος· αφετέρου προέβη σε μεταφορά αρμοδιοτήτων από το δημοτικό συμβούλιο προς την Οικονομική Επιτροπή, προς την οποία μεταβιβάστηκαν αποφασιστικές αρμοδιότητες σημαντικού οικονομικού αντικειμένου και προς την Επιτροπή Ποιότητας Ζωής, προς την οποία μεταβιβάστηκε η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων που αφορούν την κυκλοφορία.

Οι εν λόγω διατάξεις κατά το μέρος που καταλαμβάνουν την αμέσως επομένη των δημοτικών εκλογών περίοδο μετέβαλαν εκ των υστέρων το πλαίσιο ασκήσεως του κατοχυρούμενου στο Σύνταγμα δικαιώματος εκλογής των αρχών των Ο.Τ.Α.· και τούτο, διότι η εκφρασθείσα θέληση των εκλογέων είχε διαμορφωθεί κατά συνεκτίμηση, εκτός των άλλων, και του ότι, σύμφωνα με την ισχύουσα κατά τις εκλογές αυτές νομοθεσία, οι αποφάσεις που αφορούν σημαντικές αρμοδιότητες του δήμου, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν και που αφορούν ζητήματα που κατ’ εξοχήν συνάπτονται με την κατοχυρούμενη στο άρθρο 102 παρ. 2 του Συντάγματος οικονομική αυτοτέλεια των Ο.Τ.Α., θα λαμβάνονται από το δημοτικό συμβούλιο, όργανο διοικήσεως του δήμου με άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση, απαιτουμένων ενδεχομένως ευρύτερων συναινέσεων για την επίτευξη πλειοψηφίας και από δημοτικούς συμβούλους που δεν εξελέγησαν με τον συνδυασμό του Δημάρχου.

Εξ άλλου, κατά τον χρόνο ψηφίσεως των σχετικών διατάξεων, δεν είχε δοκιμαστεί στην πράξη η εφαρμογή του συστήματος της απλής αναλογικής που είχε εισαχθεί με τον ν. 4555/2018 στη διοίκηση των δήμων, προκειμένου να δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, αναγόμενους στην ομαλή λειτουργία αυτών, η τόσο σοβαρή και έντονη επέμβαση του νομοθέτη στη θέληση των εκλογέων, με την εφαρμογή των επίδικων ρυθμίσεων και κατά την τρέχουσα δημοτική περίοδο.

Για τους λόγους αυτούς, οι προαναφερθείσες ρυθμίσεις, καθ’ ό μέρος καταλαμβάνουν τη δημοτική περίοδο που διανύεται μετά τις εκλογές, έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1, 52 και 102 παρ. 2 του Συντάγματος. Αντιθέτως, δεν αντίκεινται στις διατάξεις αυτές του Συντάγματος οι ρυθμίσεις που αφορούν την ανάδειξη των μελών των διοικητικών συμβουλίων δημοτικών νομικών προσώπων (Δ.Ε.Υ.Α. κ.λπ.), καθ’ όσον οι εν λόγω οργανωτικές μεταβολές δεν συνδυάζονται και με μεταφορά αρμοδιοτήτων από άμεσα όργανα διοίκησης του δήμου προς τα αντίστοιχα συλλογικά όργανα των νομικών αυτών προσώπων.

Διατυπώθηκαν δύο μειοψηφίες: Σύμφωνα με την πρώτη, οι ανωτέρω διατάξεις κατά το μέρος που καταλαμβάνουν το αμέσως επόμενο της εκλογής διάστημα είναι στο σύνολό τους αντισυνταγματικές. Κατά την δεύτερη, οι αυτές διατάξεις δεν έρχονται σε αντίθεση με καμία συνταγματική διάταξη.-